در این مقاله به سیستم فایل شبکه و نحوه پیکربندی آن توسط سیستم سرور و مشتری پرداخته‌ایم.

سیستم فایل شبکه (NFS)

در این مقاله قصد داریم در مورد سیستم فایل شبکه و نحوه پیکربندی آن توسط سیستم سرور و مشتری صحبت کنیم.

ابتدا در مورد NFS توضیحاتی می‌دهیم.

سیستم فایل شبکه برای این استفاده می‌‌شود که به برخی از فهرستها و فایلهای موجود در کامپیوتر سرور، اجازه دسترسی از سوی کامپیوترهای مشتری در یک شبکه محلی را بدهد. البته از NFS می‌توان در یک شبکه جهانی متصل به اینترنت هم استفاده کرد. اما باید گفت که NFS به هیچ‌وجه امنیت بالایی در این زمینه ندارد و بهترین کاربردش در سیستمهای محلی است که در آنجا کاربران راهبر امکان به اشتراک گذاشتن برخی فهرستها را می‌دهد.

 در طرف چپ کامپیوتر سرور قرار دارد و در سمت راست، کامپیوترهای مشتری قرار دارند. به روشی که NFS، برای شکل فوق تنظیم شده است، فهرست /home روی سرور کامپیوتر این 4 مشتری به اشتراک گذاشته می‌شود و فهرست /misc/projectX فقط روی کامپیوتر دو مشتری پایین مشترک شده است. اکنون اتفاقی که می‌افتد این است که اگر ما مثلاً اولین کامپیوتر مشتری را راه‌اندازی کنیم، فهرست /home کامپیوتر سرور برای این مشتری mount می‌شود. البته ما می‌توانیم این فهرست را با نامی دیگر، روی سیستم مشتری mount کنیم که ایده زیاد جالبی نیست. چون از دیدگاه سازماندهی فهرستها، بهتر است زیاد سخت نگیریم و خیلی راحت و ساده فهرستی را که در کامپیوتر سرور، /home نام دارد، روی کامپیوتر مشتری نیز به همین نام باقی بماند تا بتوانیم به راحتی تغییرات بوجود آمده در آنرا دنبال کنیم.

می‌توان گفت که تا وقتی که کامپیوتر سرور کار می‌کند، مشتری فوق نیز به فهرست /home دسترسی دارد. حال این نوع دسترسی تا چه حدی و چگونه می‌باشد، برمی‌گردد به کامپیوتر سرور که چه نوع اجازه‌ای به آن داده است.

با توجه به پیکربندی NFS در کامپیوتر سرور، کامپیوتر مشتری می‌تواند فقط در حد خواندن به فهرست دسترسی داشته باشد یا اینکه بیشتر از این هم اجازه دارد و مثلاً می‌تواند تغییراتی را نیز در این فهرست ایجاد کند. بنابراین پیکربندی با توجه به انواع دسترسیها می‌تواند به صورت فقط خواندنی، یا نوشتنی یا انواع دیگر تنظیم شود. تمام این موارد برای فهرست /misc/projectX نیز صادق می‌باشد. روی سیستم سرور، یک فایل پیکربندی وجود دارد که مشخص می‌کند چه کامپیوترهایی اجازه دستیابی به projectX را دارند و محدوده این دسترسی تا چه حدی است.

پیکربندی NFS از دیدگاه کامپیوتر سرور

حال می‌خواهیم ببینیم چگونه می‌توان NFS را پیکربندی کرد؟

اول از همه پیکربندی NFS را از دیدگاه کامپیوتر سرور بررسی می‌کنیم. اولین کاری که شما باید برای این منظور انجام دهید، این است که فایلهایی را که می‌خواهید به اشتراک بگذارید، را انتخاب کنید. اینجا، چند نمونه از فهرستهایی را که ممکن است بخواهید به اشتراک بگذارید، می‌بینید: /home، /var/mail، /usr و ... بنابراین اگر شما /home را به تمام کامپیوترهای مشتری صادر کنید، کاربر از طریق هر کامپیوتر مشتری که وارد شود، به راحتی می‌تواند به این فهرست دسترسی پیدا کند. در مورد فهرست /var/mail نیز این قضیه برقرار است. شما می‌توانید mail خود را روی این فهرست قرار دهید و از روی هر کامپیوتر دیگر که وارد شوید، می‌توانید آن را بخوانید. فهرست /usr نیز مثال دیگری است که حاوی کتابخانه‌ها یا فایلهای باینری اجرایی است و از دیدگاه راهبری سیستم، این کاملاً ملموس و معمولی است که مثلاً کاربر راهبر یک نرم‌افزار را روی کامپیوتر سرور نصب می‌کند و بعد فایلهای باینری آن را تحت عنوان این فهرست به کامپیوترهای مشتری می‌فرستد. کامپیوترهای مشتری نیز فهرست صادر شده را mount کرده و از نرم‌افزار نصب شده روی سرور استفاده می‌کنند. حتی اگر بخواهید این نرم‌افزار را ارتقا دهید فقط کافی‌است آنرا روی سیستم سرور ارتقا دهید و پس از آن بقیه کامپیوترهای مشتری، نگارش جدید آنرا خواهند داشت. بنابراین از دید راهبری سیستم، NFS بسیاری از کارها را ساده می‌کند و از دید سازماندهی نرم‌افزارها هم بوسیله NFS به راحتی می‌توان تعیین نمود که چه کامپیوتری چه نرم‌افزارهایی داشته باشد و بدین ترتیب، NFS در هر دو زمینه اهمیت بسزایی خواهد داشت.

اکنون، به مواری که حتماً باید در پیکربندی NFS رعایت کنید، می‌‌رسیم:

1. اولین نکته این است که شما فقط می‌توانید فایلهای سیستم محلی را به سیستمهای مشتری بفرستید. به عنوان مثال در نظر بگیرید کامپیوتر سرور S، برخی فایلها را به کامپیوتر مشتری C، می‌فرستد. این کامپیوتر مشتری نیز، فایلها را به کامپیوتر دیگر، مثلاً C2 می‌فرستد، این برخلاف قوانین NFS است. تنها کامپیوتر سرور که این فایلها روی دیسک آن قرار دارد و مالکیت فایلها را دارد، می‌تواند انتخاب کند که کدام سیستمهای مشتری می‌توانند به آن دسترسی داشته باشند. بنابراین کامپیوترهای مشتری نمی‌توانند دسترسی به این فایلها را بین خود تقسیم کنند.

2. نکته دیگر این است که یک فهرست و زیرفهرستهای مربوط به آن نمی‌توانند هر دو با هم به کامپیوترها فرستاده شوند، مگر اینکه در دو دیسک جداگانه قرار داشته باشند. بنابراین اگر هر دو روی یک دیسک قرار دارند، فقط کافی است که فهرست فرستاده شود، زیرفهرست نیز به دنبال آن به کامپیوتر مشتری فرستاده خواهد شد. اما اگر روی دو دیسک جداگانه قرار دارند، می‌توانید هر کدام را به صورت جداگانه بفرستید.

دو نکته دیگر در مورد پیکربندی NFS درکامپیوتر سرور وجود دارد که تذکرشان خالی از فایده نیست. اولی این است که فایل پیکربندی NFS، /etc/export است. ساختار این فایل پیکربندی نیز به صورت زیر است:

Directory host(options) [host(options)]

هر خط در این فایل پیکربندی با اسم فهرستی شروع می‌‌شود که قرار است با کامپیوترهای مشتری به اشتراک گذاشته شود. بعد از آن نام کامپیوتری که قرار است میزبان این فهرست باشد. جلوی نام کامپیوتر که قرار است میزبان فهرست مورد نظر باشد نیز داخل پرانتز باید گزینه‌هایی را تنظیم کرد. مواردی هم که داخل کروشه قرار دارد، نشان‌دهنده اختیاری بودن آنهاست.

برای هر فهرست باید حداقل نام یک کامپیوتر میزبان که فهرست مورد نظر، می‌خواهد به آن فرستاده شود، مشخص گردد. البته می‌توان بیشتر از یک کامپیوتر میزبان مشخص نمود. در مورد گزینه‌هایی که می‌توان داخل پرانتز، جلوی نام میزبان قرار داد، فقط متداولترینها بررسی می‌شوند:

اولین گزینه ro/rw است. (read o­nly/ read and write access). Ro نشان‌دهنده این است که کامپیوتر میزبان دسترسی فقط خواندنی به فهرست مورد نظر دارد. گزینه rw نیز مشخص می‌کند که کامپیوتر میزبان هم دسترسی خواندنی و هم دسترسی نوشتنی به فهرست مورد نظر دارد. البته وقتی ما اجازه rw را می‌دهیم، به این معنی نیست که هر کاربری می‌تواند به این فهرست دسترسی داشته باشد، بلکه محدودیتهای دیگری که توسط لینوکس اجرا می‌شود، مثل کاربران خاص یا گروه‌ها، و دیگر محدودیتها سر جای خودشان هستند. بنابراین اگر مالکیت فهرستی را نداشته باشیم، یا جزء گروه مربوط به آن نباشیم، نمی‌توانیم به فهرست home هر کسی دسترسی داشته باشیم، حتی اگر توسط پیکربندی NFS، کامپیوتری که وارد آن شده‌ایم، در آن فهرست شریک باشد. بنابراین، این پیکربندی اولین شرط دسترسی به فهرست مورد نظر است. شرایط دیگر که مالکیت فهرست، عضویت در گروه مجاز و غیره است نیز باید وجود داشته باشد.

گزینه دیگری که شما ممکن است داخل این پرانتز ببینید، گزینه async/sync است. یکی از این گزینه‌ها را احتمالاً در پیکربندی NFS می‌بینید. در محیط بازیابی دیسک سخت sync، برای انتقال و ثبت اطلاعات موجود در حافظه اجرا می‌شود. Async نیز مربوط به نگهداری این اطلاعات است. async به این ترتیب کار می‌کند که وقتی کامپیوتر مشتری (C) در فهرستی که مجاز است به آن دسترسی داشته باشد، تغییری اعمال می‌کند، این تغییرات در حافظه کامپیوتر مشتری ذخیره می‌شود. بعد از پرشدن بافر حافظه مربوط به فهرست، اطلاعات این تغییرات از بافر، و از طریق NFS روی دیسک سخت کامپیوتر سرور فرستاده شده و در آن ذخیره می‌شود. استفاده از این گزینه به این خاطر است که ترافیک شبکه به حداقل مقدار ممکن برسد. و این یکی از مزایای async است. در حالیکه sync، با ثبت فوری تغییرات کامپیوتر مشتری در کامپیوتر سرور، هر لحظه اطلاعات کامپیوتر سرور را به روز می‌کند. بنابراین ممکن است که شما گزینه sync را برای برخی اطلاعات مهم و حیاتی اجرا کنید. مثلا در سیستمهای بانکی که نیاز است کامپیوتر سرور، همیشه به روز باشد، تا اگر احیاناً یکی از کامپیوترهای مشتری به هر دلیلی از شبکه خارج شد و اطلاعات موجود در حافظه آن از بین برود، در اینجا گزینه sync خیلی مفید خواهد بود.

گزینه دیگر root-squash است. البته این گزینه، بصورت پیش‌فرض اعمال می‌‌شود. و اگر شما نخواهید آن را اجرا کنید، باید گزینه no-root-squash را به‌کار ببرید. کاری که گزینه root-squash انجام می‌دهد این است که هیچگونه اختیار یا امتیازی به کاربر ریشه کامپیوتر مشتری برای استفاده از کامپیوتر سرور نمی‌دهد. ما فقط به عنوان کاربر ریشه روی سیستم محلی خودمان شناخته شده‌ایم و هیچگونه حق کاربری ریشه در مورد فهرستی که توسط NFS، از روی سرور نصب کرده است، نداریم.

در قسمتهای بعدی، به فایلهای پیکربندی و سایر نکات NFS می‌پردازیم.